Türkyılmaz: Elektrik Şirketleri Kollanıyor

Türkyılmaz: Elektrik Şirketleri Kollanıyor

Siyasi iktidar, 2021’in son günü  gece  yarısına doğru elektrik ve doğalgaz satış fiyatlarında  çok yüksek oranlı  zamlar  yaptı.

! Temmuz 2021 ‘den bu yana değişmeyen elektrik fiyatlarına,  yılın  son günü değişik tüketim gruplarına  göre     %50-125 oranında zam yapıldı. Yapılan bu zamlarla,  1.1.2021-1.1.2022 arasındaki bir yıllık dönemde,  elektrik fiyatları  konutlarda  , %72,5-158,8, ticarethanelerde  %159,7, tarımsal sulamada % 121,2, sanayide %158.8  oranında  arttı.

Yıl içinde sürekli artan  doğal gaz fiyatları, yılın son günü, %15,25 ve 50 oranlarında yeni bir zam daha  zam gördü.,  1.1.2021-1.1.2022 arasındaki bir yıllık dönemde, doğal gaz fiyatları   konutlar için %47,1, ticarethane ve küçük  sanayi işletmeleri için  %76,1,   büyük sanayi işletmeleri için  % 345,1, elektrik üretim santralları için % 290,4 oranında  arttı.

Benzin ve dizel yakıt fiyatları ise nerede ise her gün değişiyor.

ELEKTRİK ZAMLARI

ÖZEL ELEKTRİK ŞİRKETLERİ KOLLANIYOR

EPDK’nın yürürlüğe koyduğu zamlar, özel elektrik şirketlerinin kazançlarını  tüm tüketiciler üzerinden arttırmayı  öngörmektedir. EPDK elektrik fiyat tarifelerinde yer alan  enerji bedelleri ,gün öncesi piyasada oluşan  elektrik satış fiyatlarının, halen olan piyasa takas fiyatı kWh için en fazla 100 kuruş düzeyinde iken ve EPİAŞ Ocak ayında  teklif edilebilecek en yüksek fiyatın 134.5 kuruş olduğunu açıklamışken, EPDK’nın  satış  fiyatlarını çok daha yüksek düzeyde tutması, özel elektrik şirketlerinin açık seçik biçimde kollanmasıdır.

Görevli tedarik şirketleri EÜAŞ’dan kWh’si 31.56 kuruşa elektrik satın alabilecekledir. Ama  aylık tüketimi 150 kWh’ı geçen konut aboneleri,  aşan kısmı için  enerji bedeli olarak 135 kuruş/kWh, ticarethaneler 189 kuruş/kWh ödeyeceklerdir. Bu rakamlar tedarik şirketlerinin EÜAŞ’a halen e n fazla   ödediği 31.56 kuruşun 4-6 katıdır.

KONUT ABONELERİNE YENİ KAZIK

TMMOB Elektrik Mühendisleri Odasının çalışmaları, dört kişilik bir ailenin konutlarında çağdaş yaşam  koşullarına uygun bir olarak  aylık elektrik tüketiminin 230 kWh oacağını  açıklamıştır.

Sosyal Yardım olarak düşük gelir gruplarına yapılan elektrik desteğinin de üst sınırı  aylık 150 kWh olarak belirlenmiştir.

Hangi varsayımlara dayalı olarak  bulunduğunu  bilmediğimiz 150 kWh sınırı, yurttaşlara  yüklenen yeni bir kambur oluşturmuştur.

Önceden aylık  230 kWh  tüketimin  tutar 230 kWh x 0.9156 TL/kWh = 211TL iken , getirilen kademeli fiyat tarifesi  ile konutlarda :

İlk 150 kWh için =150 kWh x13733 TL/kWh =206 TL

Bakiye 80 kWh için 80 kEh x 2.06 TL /kWh=164.80 TL

Olmak üzere toplam  370.8  TL olacaktır. Konut aboneleri  ayda 211 TL  öderken, şimdi %76  artışla ayda 370,8  TL ödeyeceklerdir.

DOĞAL GAZ

2021 içinde her ay doğal gaz fiyatlarına zam yapan BOTAŞ’ın gaz satış fiyatları; Ocak 2022 de   yapılan yüksek oranlı  zamla birlikte, Ocak-2021 Ocak 1922 döneminde satış fiyatları konut aboneleri  için  %47,1 ,ticari işletmeler  ve  küçük sanayi  işletmeleri için %76,6, büyük sanayi işletmeleri için %345,5, elektrik santralları için %290,4  artmıştır. Son aylarda yapılan yüksek oranlı zamlarla büyük sanayi işletmeleri ve elektrik santralları için sübvansiyon  ise tamamına yakın düzeyde kaldırılmıştı. Ancak,  döviz kurlarındaki yüksek artıştan sonra , gaz alış fiyatlarını  ortalama  450 USD/1000 m3 kabul edilirse, 1m3  doğal gazın çıplak maliyeti ,  0.45 USD/m3 x 12.50 TL/USD= 5.625 TL  olmaktadır. Böylesi bir maliyet karşısında BOTAŞ’ın  yüksek oranda artan  sanayi ve santral fiyatları  sübvansiyonun kısmen  sürmekte olduğunu göstermekte.

Konutlar ve küçük işyerlerine yönelik kayda değer sübvansiyon sürmekle  birlikte, konut  ve küçük  işyerlerinin doğal gaz faturaları, BOTAŞ’ın yaptığı zamların yanı sıra özel doğal gaz dağıtım şirketlerinin BOTAŞ’tan aldıkları gazın fiyatına ekledikleri ve sürekli artan Sistem Kullanım Bedelleri ile artmaktadır. Sistem Kullanım Bedelleri, EPDK tarafından her dağıtım bölgesi ve şirketi için ayrı ayrı belirlenmektedir. Fiyat artışlarının sürekli olarak yansıtıldığı sistem kullanım bedeli ve vergiler, tüketicinin ödediği tutarın üçte birine ulaşmaktadır.

ZAMDA BİLİNÇLİ ZAMANLAMA

EPDK,  mevzuat gereği elektrik fiyatlarını, üçer aylık periyodlarla yılda  dört kez  düzenlemekle yükümlüdür. Bu yetki,1  Temmuz ve   1 Ekim 2021’de kullanılmamış,  fahiş zamlar yılın son günü açıklanmıştır.Bu zamanlama da manidardır. Eğer, bu  zamlar  örneğin Kasım ayı içinde veya  Aralık başında açıklanmış olsaydı, Aralık ayı enflasyon verilerine yansıyacaktı.Aralık enflasyonu da, diğer aylarla birlikte kamu çalışanlarının  ve emeklilerin  maaşlarının hesabında dikkate alınıyor.Zammın yürürlük tarihi 1 Ocak olunca  bu  yüksek artışlar konu enflasyon hesabının dışında kaldılar.

Enerji girdileri fiyatlarında son bir yıl içindeki olağanüstü artışlar nedeniyle, faturalarını ödeyemedikleri için elektrik ve gaz kesilen milyonlarca konut abonesine,  aynı sorunları yaşayacak onbinlerce küçük işyeri sahipleri eklenecektir.Öte  yanda, doğalgazın üretimlerinde  sınai girdi olduğu sanayi tesisleri, %345 oranındaki fiyat artışlarını  maliyetlerine derhal yansıtacaklar  ve kendi ürün satış fiyatlarını yükselteceklerdir.  Üretim maliyetlerinde doğal gazın  birincil rol oynadığı gaz yakıtlı santrallarda  elektrik   fiyatlarını maliyetlerin arttığı  gerekçesiyle arttırmaya çalışacaklardır. Bütün bunlar fiyat artışlarını daha da hızla yükseltecek  ve hayat pahalılığının katlanarak arttıracaktır.

RESMİN DİĞER YÜZÜ:

Elektrik fiyatlarında yüzde 52 ile yüzde 130 arasında değişen oranlarda yapılan fahiş zammın gerekçelerine yönelik olarak, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından 31.12.2021 tarihli bir basın açıklaması yapılmıştır. Açıklamada; “pandemi koşulları sebebi ile hammadde fiyatlarında yaşanan artışlar sonucunda enerji maliyetlerinde çok büyük artışlar meydana geldiği” ifade edilmekte, “Dünya spot piyasalarında elektrik üretiminde kullanılan kömür fiyatlarında 5 kat, doğal gaz fiyatlarında ise 10 katlık artışlar olduğu” ileri sürülmekte ve yapılan zamların küresel düzeyde ortaya çıkan bu maliyet artışları nedeniyle olduğu iddia edilmektedir.

Bununla birlikte, bu ifadeler gerçeği yansıtmamaktadır.

TMMOB Maden Mühendisleri Odası  Yayın Kurulu Başkanı Dr.Nejat Tamzok’a göre , dünya spot piyasalarında 2021 yılı içerisinde yüksek fiyat dalgalanmalarının olduğu doğrudur. Örneğin, elektrik üretiminde kullanılan buhar kömürünün ton fiyatı 2021 yılı başında 70-80 dolar düzeyindeyken yaklaşık 3 kat artarak Ekim ayında 240 dolar seviyesine kadar yükselmiştir. Ancak, daha sonra fiyatlar tekrar gerileyerek yılı 150-170 dolar seviyesinde kapatmıştır. Dolayısıyla spot piyasadaki kömür fiyatlarında 2021 yılında – basın açıklamasında iddia edildiği gibi 5 kat değil – yaklaşık 2 katlık bir artış söz konusudur.

Benzer şekilde, spot piyasalardaki doğal gaz fiyatlarında, 2021 yılı Eylül-Ekim aylarında yılbaşına göre yaklaşık 2,5 kat artışlar söz konusudur. Ancak, kömürde olduğu gibi doğal gaz fiyatları da Kasım ayıyla birlikte tekrar gerilemiştir. Dolayısıyla spot piyasadaki doğal gaz fiyatlarında 2021 yılında – basın açıklamasında iddia edildiği gibi 10 kat değil – yaklaşık 1,4 kat artış söz konusudur.

2021 yılında doğal gaz ve kömürde yaşanan ve zaman zaman basına da yansıyan astronomik fiyat artışları genellikle lokal ve geçici olup, Türkiye’deki elektrik fiyat artışları için bunların birebir gerekçe gösterilmesi doğru değildir.

Kamuoyunu doğru bilgilendirme sorumluluğu olan kamu idaresi, artış oranlarını aşırı abartarak gözümüzün önündeki bilgileri çarpıtmakta, fiyat artışlarının gerçek nedeni olan ekonomi yönetimindeki sorunların üzerini örtmeye çalışmaktadır.Bu davranışı ile EPDK bir kez daha , esas görevinin piyasalara  ve şirketlere hizmet etmek olduğunu göstermiştir.

NE YAPMALI.:

ACİL TALEPLER

1.Elektrik fiyatlarındaki artışlar fahiştir, kabul edilemez. Zamlar  geri alınmalıdır.

2.Elektrikte    konut düşük tarife sınırı aylık 230 kWh’a yükseltilmelidir.

2. 150 kWh   elektrik yardımı uygulaması şeffaflaşmalı, ölçütleri kamuoyu ile paylaşılmalıdır. Yardım sınırı  da aylık 230 kWh’a yükseltilmelidir.

3.Konutlarda elektrik,doğal gaz ve suda KDV oranı %1’e düşürülmelidir.

4.Maddi imkansızlık nedeni ile elektrik ,doğal gaz,su faturalarını ödeyemeyenlerin elektrik,gaz ve suyu kesilmememeli , kamu kaynaklarından sağlanacak desteklerle, yurtaşların karanlıkta,soğukta ve susuz kalmaları önlenmelidir.

5. Hızla artan fiyatlar karşısında  düşük ücretleri   hızla gerileyen  çalışan ve emeklilerin  gelirlerini insanca yaşamalarına imkan verecek  düzeye yükseltilmelidir.